Tin tức & Cẩm nang sức khỏe

Đau mỏi vai gáy ở dân văn phòng: cách ngồi đúng, 5 động tác 3 phút và 3 huyệt tự bấm

Đội ngũ Phòng Khám Đồng Xuân ·

Đau mỏi vai gáy ở dân văn phòng: cách ngồi đúng, 5 động tác 3 phút và 3 huyệt tự bấm

Ngồi máy cả ngày, cổ cứng vai nặng? Cách chỉnh góc làm việc, 5 động tác giãn cơ 3 phút, 3 huyệt tự bấm và dấu hiệu cần đi khám ngay.

Ngồi máy tính cả ngày, đến chiều cổ cứng đơ, vai nặng trĩu, quay đầu cũng thấy khó? Bạn không phải người duy nhất: các nghiên cứu trên nhân viên văn phòng cho thấy cứ khoảng 2 người thì gần 1 người bị đau cổ trong năm. Tin tốt là phần lớn trường hợp cải thiện được bằng cách ngồi đúng, nghỉ xen kẽ và vài động tác đơn giản mỗi ngày. Bài viết tổng hợp những gì nên làm tại bàn làm việc, khi nào cần đi khám và cách Đông y hỗ trợ.

Người phụ nữ ôm gáy khi làm việc trước laptop

Ảnh: Shixart1985, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

1. Vì sao dân văn phòng hay đau vai gáy?

  • Đầu đưa ra trước, vai gù khi nhìn màn hình laptop đặt thấp. Đầu càng cúi, cơ gáy và vai càng phải gồng để giữ.
  • Ngồi một tư thế hàng giờ, cơ không được nghỉ, máu lưu thông kém.
  • Bàn phím, chuột đặt cao khiến vai nhún lên; kẹp điện thoại bằng vai, cúi xem điện thoại lâu.
  • Căng thẳng, ngủ ít, gối quá cao hoặc quá thấp, ngồi ngay hướng gió điều hòa.
  • Ít vận động nên cơ cổ, vai, lưng trên yếu dần.

Phụ nữ và người từng đau cổ trước đây dễ bị lại hơn. Ở người lớn tuổi, đau vai gáy còn có thể do thoái hóa cột sống cổ hay thoát vị đĩa đệm cổ, cần được khám để phân biệt.

2. Khi nào phải đi khám ngay, không tự xoa bóp?

  • Tê, châm chích hoặc yếu tay kéo dài; đau lan xuống cánh tay như điện giật.
  • Đi đứng loạng choạng, tay vụng về (khó cài cúc áo, cầm đũa), rối loạn tiểu tiện.
  • Đau sau ngã, tai nạn; kèm sốt, sụt cân không rõ lý do, hoặc từng bị ung thư.
  • Đau liên tục, tăng dần, đau cả khi nằm nghỉ, đau về đêm.
  • Kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, hoặc đau đầu dữ dội đột ngột: đi cấp cứu.

Người phụ nữ ngồi trên giường ôm cổ vì đau

Ảnh: Shixart1985, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

3. Ngồi đúng tại bàn làm việc

  • Mép trên màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, cách mắt khoảng một cánh tay.
  • Dùng laptop thường xuyên: kê cao màn hình và dùng bàn phím, chuột rời.
  • Vai thả lỏng, khuỷu tay gần vuông góc, lưng tựa ghế, bàn chân chạm sàn.
  • Nghe điện thoại bằng tai nghe, đưa điện thoại lên gần tầm mắt thay vì cúi xuống.
  • Cứ 30–45 phút đứng dậy 1–2 phút. Kết hợp quy tắc 20-20-20 (mỗi 20 phút nhìn xa khoảng 6 m trong 20 giây) để đỡ mỏi mắt.

Riêng việc chỉnh bàn ghế chưa chắc đủ: các tổng quan nghiên cứu cho thấy hiệu quả rõ nhất đến từ vận động và tập luyện đều đặn.

Người phụ nữ ngồi làm việc với laptop tại bàn

Ảnh: Shixart1985, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

4. Năm động tác 3 phút ngay tại ghế

Làm chậm, thở đều, không gây đau. Thấy đau tăng hoặc tê tay thì dừng.

Động tácCách làmSố lần
Rụt cằmNgồi thẳng, đẩy cằm ra sau như tạo "cằm đôi", mắt nhìn thẳngGiữ 5 giây × 10 lần
Giãn cơ cổ bênNghiêng tai về phía vai, tay cùng bên đặt lên đầu kéo nhẹ20–30 giây mỗi bên
Giãn cơ nâng vaiXoay mặt 45 độ rồi cúi nhìn về túi áo ngực bên đó, tay kéo nhẹ20–30 giây mỗi bên
Ép bả vaiKhép hai bả vai về sau và kéo xuống, như kẹp một cây bút giữa lưngGiữ 5 giây × 10 lần
Mở ngựcĐặt hai cẳng tay lên khung cửa, bước một chân tới đến khi căng ngực20–30 giây

Ngoài giờ làm, nên tập thêm bơi, yoga hoặc bài tăng sức cơ lưng trên 2–3 buổi mỗi tuần. Khi cơ cứng, chườm ấm 15–20 phút giúp dễ chịu hơn.

Người phụ nữ giãn cơ cổ khi làm việc

Ảnh: Shixart1985, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

5. Ba huyệt tự bấm, mỗi huyệt 1 phút

  • Phong trì: hai chỗ lõm ở gáy, ngay dưới hộp sọ, ngang chân tóc. Dùng hai ngón cái day tròn, lực vừa phải.
  • Kiên tỉnh: điểm giữa đỉnh vai, khoảng giữa gáy và mỏm vai. Bóp nhẹ cơ vai bằng ngón cái và các ngón còn lại.
  • Hậu khê: cạnh ngoài bàn tay, ở đầu nếp gấp khi nắm tay lại. Day khi cổ cứng, khó quay đầu.

Lưu ý: không bấm mạnh huyệt Kiên tỉnh (và Hợp cốc ở mu bàn tay) khi đang mang thai. Bấm huyệt chỉ để đỡ mỏi, không thay cho đi khám khi có các dấu hiệu ở mục 2.

Người phụ nữ tự xoa bóp vùng gáy

Ảnh: Shixart1985, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

6. Đông y nhìn nhận đau vai gáy thế nào?

Đông y xếp đau cổ vai gáy lan xuống tay vào chứng Tý (Bộ Y tế gọi là hội chứng cổ vai cánh tay). Đau gáy cấp sau khi ngủ dậy, cổ không quay được thường gọi là lạc chẩm. Bác sĩ thường phân biệt:

ThểBiểu hiệnHướng điều trị
Phong hànCứng gáy, gặp lạnh, ngồi điều hòa đau tăng, chườm ấm đỡKhu phong, tán hàn, thông kinh lạc
Khí trệ huyết ứĐau nhói một chỗ, sau ngồi sai tư thế lâu hoặc va chạmHành khí, hoạt huyết
Can thận hưĐau âm ỉ lâu ngày, mỏi lưng gối, thường ở người lớn tuổiBổ can thận, bổ khí huyết

Tùy thể bệnh, bác sĩ có thể kê bài thuốc và phối hợp các phương pháp không dùng thuốc. Một số kết quả nghiên cứu:

  • Châm cứu, điện châm: tổng quan Cochrane (2016) cho thấy châm cứu giảm đau cổ tốt hơn châm giả ngay sau liệu trình (bằng chứng mức trung bình).
  • Giác hơi: giúp giảm đau, cải thiện vận động trong ngắn hạn (BMJ Open 2018, độ tin cậy thấp đến trung bình).
  • Xoa bóp bấm huyệt: giảm co cứng cơ, hiệu quả hơn khi kết hợp tập luyện.
  • Cứu ngải: làm ấm, thường dùng cho thể phong hàn.

Các phương pháp này giúp giảm đau nhanh để bạn tập luyện được, không thay cho việc tập và thay đổi thói quen ngồi.

Xoa bóp bấm huyệt

Ảnh: chiaravdberg, Wikimedia Commons (CC0).

Tóm lại

Đau mỏi vai gáy ở dân văn phòng phần lớn đến từ tư thế và thói quen. Hãy chỉnh lại góc làm việc, đứng dậy mỗi 30–45 phút và dành 3 phút mỗi ngày cho các động tác giãn cơ. Nếu đau kéo dài trên 2–3 tuần dù đã thay đổi, hoặc có tê yếu tay, hãy đi khám.

Tại Phòng Khám Đồng Xuân, bác sĩ thăm khám, xác định thể bệnh rồi phối hợp xoa bóp bấm huyệt, giác hơi, điện châm hoặc cứu ngải, kèm hướng dẫn bài tập tại nhà. Đặt lịch qua hotline/Zalo 0869 497 081.

Bài viết chỉ để tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo: Blanpied PR và cộng sự, Neck Pain: Revision 2017, J Orthop Sports Phys Ther 2017;47(7):A1–A83; Trinh K và cộng sự, Acupuncture for neck disorders, Cochrane 2016 (CD004870); Hoe VC và cộng sự, Ergonomic interventions for preventing work-related musculoskeletal disorders of the upper limb and neck among office workers, Cochrane 2018 (CD008570); Kim S và cộng sự, BMJ Open 2018;8:e021070; Paksaichol A và cộng sự, Occup Environ Med 2012;69:610–618; Bộ Y tế, Quyết định 5013/QĐ-BYT (2020).