Huyệt Hậu Khê ở đâu? Cách dùng khi bị trẹo lưng cấp
Đội ngũ Phòng Khám Đồng Xuân ·
Huyệt Hậu Khê ở đâu, vì sao huyệt ở bàn tay lại giúp giảm đau lưng cấp, trẹo lưng phải làm sao và khi nào phải đi khám ngay.
Cúi xuống nhặt đồ, nghe "phựt" một cái, rồi đứng thẳng không nổi? Điều bất ngờ là trong Đông y, một trong những huyệt hay dùng cho trẹo lưng lại không nằm ở lưng, mà nằm ở cạnh bàn tay bạn.
Tóm tắt nhanh
- Huyệt Hậu Khê nằm ở bờ ngoài bàn tay, chỗ lõm ngay sau khớp ngón út, dễ thấy nhất khi nắm tay hờ.
- Theo Đông y, Hậu Khê thông với mạch Đốc chạy dọc cột sống, nên hay được dùng cho đau cổ, đau lưng, nhất là trẹo lưng mới bị. Cách làm thường gặp là châm huyệt và cho người bệnh cử động lưng ngay lúc kim còn trên tay.
- Đa số trẹo lưng đỡ trong vài tuần. Nhưng nếu tê vùng mông, khó đi tiểu hay yếu hai chân, phải đến bệnh viện ngay.
Trẹo lưng (đau lưng cấp) là gì?
Đau lưng cấp là cơn đau thắt lưng mới xuất hiện, thường đột ngột, người ta hay gọi là trẹo lưng, sái lưng, "bị lưng". Theo hướng dẫn quy trình kỹ thuật y học cổ truyền của Bộ Y tế, đau lưng cấp thường do:
- Vác nặng, cúi người sai tư thế, xoay người đột ngột.
- Bị lạnh làm các cơ dọc sống lưng co cứng.
- Va chạm, sang chấn vùng lưng.
Dấu hiệu quen thuộc: đau một bên hoặc giữa thắt lưng, không cúi được, không xoay người được, đứng lên ngồi xuống phải chống tay, sờ thấy cơ lưng căng cứng.
Đông y gọi chung là chứng yêu thống (đau lưng). Đau cấp thường do phong hàn thấp làm tắc kinh lạc, hoặc do khí huyết ứ trệ sau khi vận động sai.
Khi nào cần đi khám, khi nào phải đến bệnh viện ngay?
Đến bệnh viện gần nhất ngay nếu đau lưng kèm một trong các dấu hiệu sau:
- Tê, mất cảm giác vùng mông, hậu môn, bộ phận sinh dục.
- Khó đi tiểu, hoặc tiểu, đại tiện không tự chủ được.
- Tê, yếu, đau lan xuống cả hai chân.
- Đau lưng sau tai nạn xe, té ngã mạnh.
- Đau lưng kèm đau ngực.
Nên đi khám sớm khi:
- Sốt, ớn lạnh, người mệt mỏi kèm đau lưng.
- Đau nặng lên nhanh, đau cả khi nằm nghỉ, đau nhiều về đêm.
- Sụt cân không rõ lý do, hoặc sờ thấy chỗ sưng, cục u ở lưng.
- Đã nghỉ ngơi, chăm sóc vài tuần mà không đỡ.
Đây là lý do không nên tự châm, tự nắn bẻ lưng khi chưa được khám: cùng là đau lưng, nhưng nguyên nhân có thể khác nhau hoàn toàn.
Huyệt Hậu Khê ở đâu? Cách tìm trong 5 giây
- Nắm bàn tay lại thật hờ, như đang cầm một quả trứng.
- Nhìn cạnh ngoài bàn tay (phía ngón út). Khi nắm tay sẽ thấy một nếp gấp da ở sau khớp ngón út.
- Huyệt Hậu Khê nằm ở đầu nếp gấp đó, chỗ lõm ngay sau khớp gốc ngón út, đúng ranh giới giữa da lòng bàn tay và da mu bàn tay.
Ấn vào đúng chỗ thường thấy ê tức, hơi lan dọc cạnh bàn tay.
Hậu Khê là huyệt thứ 3 của đường kinh Tiểu trường ở tay (ký hiệu quốc tế SI3).
Vì sao huyệt ở bàn tay lại giúp đỡ đau lưng?
Nghe thì lạ, nhưng trong Đông y, chữa đau ở xa bằng huyệt ở tay chân là chuyện thường gặp. Với Hậu Khê có hai lý do:
1. Hậu Khê "thông" với mạch Đốc. Hậu Khê là một trong 8 huyệt giao hội đặc biệt, nối với mạch Đốc, đường kinh chạy từ xương cụt, dọc giữa cột sống, lên gáy, lên đầu. Khi mạch Đốc bị ảnh hưởng, lưng co cứng, khó cúi ngửa. Tác động vào Hậu Khê là tác động vào cả đường dọc sống lưng đó.
2. Kinh ở tay nối với kinh ở lưng. Hậu Khê thuộc kinh Thái dương ở tay (Tiểu trường). Kinh này "cùng tên", nối khí với kinh Thái dương ở chân (Bàng quang), đường kinh chạy hai bên cột sống và xuống mặt sau chân, đúng chỗ hay đau khi trẹo lưng.
Nói dễ hiểu: bàn tay là "công tắc", còn sống lưng là "đèn". Bấm đúng công tắc, đèn ở xa cũng sáng.
Ngoài ra, Hậu Khê là huyệt Du của kinh, loại huyệt mà Đông y dùng cho chứng đau nhức, nặng mỏi, co cứng gân cơ.
Châm Hậu Khê kết hợp cử động lưng: làm thế nào?
Theo tài liệu chuyên môn, cách làm hay dùng cho trẹo lưng cấp như sau. Đây là việc của người có chuyên môn, bạn không tự châm ở nhà.
- Chọn bên châm: đau lưng một bên thì thường châm Hậu Khê ở bàn tay bên đối diện (bên không đau). Đau giữa cột sống hoặc cả hai bên thì có thể châm cả hai tay.
- Cử động trong lúc lưu kim: sau khi châm, người bệnh đứng hoặc ngồi, được hướng dẫn cúi người, ngửa ra sau, nghiêng hai bên, xoay người, làm thật chậm rồi tăng dần biên độ theo sức chịu đựng. Bác sĩ kích thích kim vài lần trong lúc tập.
- Rút kim khi lưng đã mềm, cử động dễ hơn.
- Bác sĩ điều chỉnh thời gian, cách châm theo từng người, và có thể phối hợp thêm các huyệt ở lưng, điện châm, xoa bóp bấm huyệt, chườm ấm tùy tình trạng.
Ví dụ: một người đau thắt lưng bên phải sau khi bê thùng nước, cúi không được. Bác sĩ khám, loại trừ dấu hiệu nguy hiểm, rồi châm Hậu Khê ở tay trái. Trong lúc kim trên tay, người bệnh đứng dậy, cúi nhẹ, ngửa nhẹ, nghiêng, xoay từng chút. Nhiều người thấy lưng nhẹ và dễ cúi hơn ngay trong buổi. Nhưng mức đỡ khác nhau ở mỗi người, không phải ai cũng hết sau một lần.
Nghiên cứu nói gì?
- Ở Hàn Quốc (2013), 58 người đau lưng cấp nặng đến mức gần như không làm gì được, được chia hai nhóm: một nhóm châm cứu kết hợp cử động lưng, một nhóm tiêm thuốc giảm đau. Ngay sau điều trị, nhóm châm cứu giảm đau nhiều hơn khoảng 3 điểm (trên thang 10 điểm) và vận động tốt hơn rõ rệt; khác biệt vẫn còn sau 2 và 4 tuần.
- Ở Trung Quốc (2007), một nghiên cứu trên 300 người bong gân thắt lưng cấp cho thấy điện châm Hậu Khê cho tỷ lệ cải thiện cao hơn nhóm uống thuốc giảm đau.
- Năm 2024, các nhà nghiên cứu Trung Quốc công bố kế hoạch thử nghiệm đúng cách làm châm Hậu Khê bên lành kết hợp tự cử động lưng, so với châm giả, để kiểm chứng kỹ hơn.
Nói thật để bạn hiểu: các nghiên cứu này còn nhỏ, nhiều nghiên cứu chất lượng chưa cao. Hướng dẫn quy trình của Bộ Y tế có điện châm, xoa bóp bấm huyệt cho đau lưng cấp, chủ yếu dùng huyệt vùng lưng; Hậu Khê là huyệt kinh nghiệm ở xa mà bác sĩ Đông y phối hợp thêm. Châm cứu hỗ trợ giảm đau, giúp lưng cử động lại sớm, không thay được việc khám để tìm đúng nguyên nhân.
Bị trẹo lưng phải làm sao? Tự chăm sóc tại nhà
- Vẫn cử động nhẹ nhàng, đi lại, làm việc nhẹ trong sức. Đừng nằm lì trên giường nhiều ngày, nằm lâu lưng càng cứng.
- Chườm lạnh (đá bọc khăn) khi đau, sưng mới bị; chườm ấm khi lưng co cứng, căng cơ.
- Bấm nhẹ Hậu Khê: dùng ngón cái ấn vừa phải vào huyệt ở tay bên đối diện chỗ đau, giữ khoảng 1 phút, kết hợp hít thở chậm và cúi, nghiêng, xoay lưng thật nhẹ. Đây là cách tự chăm sóc an toàn để thư giãn, chưa có nghiên cứu chứng minh bấm tay hiệu quả như châm. Dừng lại nếu đau tăng.
- Không tự châm kim, không nhờ người không có chuyên môn nắn, bẻ, giẫm lưng. Đọc thêm: Giác hơi, nắn cổ có hại không? Khi nào gây tai biến.
- Khi đỡ: tập lại từ từ, đi bộ, bơi, giãn cơ lưng. Bê đồ thì ngồi xuống, giữ lưng thẳng, đừng cúi gập người.
Đau lưng kéo dài hơn vài tuần? Xem thêm Đau thắt lưng không đặc hiệu: nguyên nhân và cách điều trị. Khám tại khu vực: Châm cứu đau lưng ở Thủ Đức – Tăng Nhơn Phú.
Khám đau lưng cấp tại Phòng Khám Đồng Xuân
Tại Phòng Khám Đồng Xuân, bác sĩ hỏi kỹ cách bị đau, khám lưng, kiểm tra dấu hiệu nguy hiểm trước. Khi phù hợp, bác sĩ chọn cách điều trị cho từng người: châm Hậu Khê kết hợp cử động lưng, điện châm, xoa bóp bấm huyệt, chườm ngải, và hướng dẫn bạn tự chăm sóc, tập luyện để hạn chế tái lại. Trường hợp cần chụp phim hay khám chuyên khoa, bác sĩ sẽ nói rõ để bạn đi đúng nơi.
📍 4/6F1 đường số 160, P. Tăng Nhơn Phú, TP.HCM (khu Thủ Đức – Quận 9 cũ)
🕔 Thứ 2–6: 17:00–21:00 · Thứ 7: 13:00–21:00 · Chủ nhật: 08:00–21:00
📞 0869 497 081 (gọi hoặc Zalo). Đến trực tiếp hoặc đặt lịch trước đều được.
Mới trẹo lưng, cúi không nổi? Gọi trước để phòng khám sắp xếp, đỡ phải chờ.
Câu hỏi thường gặp
Bấm huyệt Hậu Khê có tác dụng gì?
Theo Đông y, Hậu Khê giúp thông mạch Đốc và kinh Thái dương, hay dùng cho đau cổ gáy, đau lưng, co cứng cơ. Tự bấm giúp thư giãn; hiệu quả giảm đau lưng chủ yếu được nghiên cứu với châm kim.
Đau lưng bên trái thì bấm (châm) tay nào?
Thường dùng tay bên đối diện, tức tay phải. Đau giữa lưng hay cả hai bên thì dùng cả hai tay.
Châm Hậu Khê một lần có hết đau lưng không?
Nhiều người đỡ rõ ngay trong buổi, nhưng không ai bảo đảm hết sau một lần. Kết quả tùy nguyên nhân, mức độ và cơ địa từng người.
Tôi có tự châm ở nhà được không?
Không. Châm kim phải do người có chuyên môn thực hiện, sau khi khám để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm.
Trẹo lưng bao lâu thì khỏi?
Đa số đỡ trong vài tuần nếu vẫn cử động nhẹ và chăm sóc đúng. Không đỡ sau vài tuần, hoặc đau nặng dần, cần đi khám.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế. Quyết định số 486/QĐ-BYT ngày 13/02/2026 ban hành "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền" (các quy trình điện châm, thủy châm, xoa bóp bấm huyệt điều trị đau lưng; bản áp dụng tại Bệnh viện Đa khoa số 2 tỉnh Lào Cai, 2026).
- NHS (Anh). Back pain. Rà soát 05/03/2026. https://www.nhs.uk/conditions/back-pain/
- Shin JS và cs. Motion style acupuncture treatment in acute low back pain patients with severe disability. Pain 2013;154(7):1030–1037. PMID 23639822.
- Wu YC và cs. Điện châm Hậu Khê (SI3) điều trị bong gân thắt lưng cấp. Zhongguo Zhen Jiu 2007. PMID 17378192.
- Tang X và cs. Immediate efficacy of contralateral acupuncture on SI3 combined with active exercise for acute lumbar sprains: protocol for a randomized controlled trial. Journal of Pain Research 2024. PMC11182037.
- Tài liệu chuyên môn nội bộ của Phòng Khám Đồng Xuân về huyệt Hậu Khê (SI3) trong đau thắt lưng cấp.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ.